Anno Domini 2012

De geschiedenis is het heden gezien door de toekomst
- Godfried BOMANS (1913-1971), Nederlands auteur en mediafiguur

Het was in het jaar des Heren ... In deze rubriek treft u de artikeltjes aan die ooit als brandend actueel nieuws op de hoofdpagina van deze site stonden. Wat ooit het heden was, is intussen verstild in het verleden. Dat verleden - van feiten en activiteiten - kan u hier nog 's in chronologische volgorde doornemen.

28.12.2012 - KASTEEL WANNEGEM-LEDE GENIET PERSAANDACHT

Het kasteel van Wannegem-Lede, ook gekend als 'le petit Trianon', haalde op het jaareinde van 2012 de pers. Over de geschiedenis van dit statige 'maison de campagne' en bijhorend park, berichtte Hultheim al in de zomer van 2010 (zie rubriek Kruishoutemse Kronieken, juli-augustus 2010: '225 jaar Kasteel van Wannegem-Lede').

28.12.2012 Kasteel van Wanneghem

Toen al stond het domein te koop. De eigenaar, een West-Vlaamse jeansfabrikant, was dermate ontstemd omwille van de gerechtelijke problemen die hij zich bij de renovatie op de hals had gehaald dat hij het in 2007 te koop had gesteld. Vraagprijs: 12 miljoen euro. Blijkbaar was dit bedrag - net zoals de lonen en vervangingsinkomens - aan de index gekoppeld. In zijn artikel 'Verwen jezelf met een kasteel' in 'Het Laatste Nieuws' van vrijdag 28 december 2012 wist Thomas Vandewalle immers te melden dat de vraagprijs intussen is gestegen tot een slordige 13,9 miljoen euro. Voor deze aardige som krijgt de koper uiteraard heel wat terug: een gerenoveerd kasteel, veertien hectaren parktuin (ooit een unicum in Vlaanderen), orangerie, serre, hovenierswoning, koetshuis en paardenstallen.

De info had de journalist gehaald op een gespecialiseerde website van de 'Kasteel Group Benelux': www.kasteelforsale.be. Een bezoek aan deze site is de moeite waard, alleen al omwille van de mooie foto's. Het bouwjaar wordt er evenwel verkeerdelijk aangegeven. Het kasteel werd niet in 1758 opgetrokken, maar in 1785-1786.

Tekst: Edwin De Borggraeve. Foto: archief Raoul De Bel.

Zie ook:

27.12.2012 - HET JAAR EINDIGT IN MINEUR

Daniël BeyaertHultheim vernam het tragisch overlijden van één van zijn medestichters. Daniël Beyaert kwam donderdagochtend 27 december om het leven bij een brand in zijn woning. Als amateur-archeoloog en gewezen weerstander, betrokken bij de slag aan de Leegbeek in de nacht van 6 op 7 september 1944 nabij de grens Lozer-Nazareth (zie Hultheim-jaarboek 2006, p. 162-165), belichaamde Daniël de geschiedenis van Kruishoutem.

Vanuit deze interesse nam hij op 19 juni 2001 deel aan de oprichting van de heem- en geschiedkundige kring en participeerde hij bij de eerste bestuursvergaderingen. Daniël werd 88 jaar. Hultheim wenst de familie alle sterkte toe.

01.12.2012 - OPENING TENTOONSTELLING ‘WAAR DE STERRE BLEEF STILLE STAAN’.

Pal boven de Sint-Gabriëlkerk van de Marolle was de sterre blijven stille staan. Moeilijk was dat niet, het comité van de Kerstverlichting had haar de weg gewezen door de feeërieke verlichting van de voorgevel en de belendende Passionistenstraat. Een traditie die op de Marolle al meer dan een halve eeuw wordt gekoesterd (zie Kruishoutemse Kroniek december 2009: De Kerstverluchtinge op de Marolle).

Organisator Johan Van Cauwenberghe had kunnen rekenen op een uniek kransje medewerkers. Het resultaat mocht er zijn: 150 Kerststallen, 375 Kerst- en Nieuwjaarskaarten en 120 Nieuwjaarsbrieven (waaronder die van burgemeester Joop Verzele en schepenen Robrecht Bothuyne, baron Bernard della Faille d’Huysse en Hannelore Verzele) prijkten en pronkten in de kerk. Enkele historische weetjes: de oudste Nieuwjaarsbrief dateert van 1902, de oudste Kerststal werd gemaakt in de donkere dagen van de Tweede Wereldoorlog (1943). Uitgerekend tijdens het weekend van de opening had de tentoonstelling aandacht gekregen van de lokale pers. Voor het Nieuwsblad-artikel: binnenkort beschikbaar.

01.12.2012 kersttentoonstelling 01 01.12.2012 kersttentoonstelling 02

Meerwaarde aan de expositie is zonder twijfel de expertise van notoire verzamelaars zoals Eddy Desmet (Ronse), broeder Omer Dedeyster (Oostakker), Trees Demeulemeester (Petegem-Deinze - auteur van het boek ‘Warme wensen voor de koudste dagen’, uitgeverij Davidsfonds, 2011) en Nelly Haelterman (Ninove - auteur van het boek ‘Nieuwjaarsbrieven van 1746 tot nu’, uitgeverij Van Halewyck, 2008).

Kerst- en Nieuwjaarkaarten hebben een rijke traditie.Reeds in de Middeleeuwen wisselden begoede burgers hun wensen uit op stukjes papier bevestigd aan een takje wintergroen. In 1840 kwam de Britse Henry Cole op het idee om kerstkaarten in een grote oplage te laten maken. Na de Eerste Wereldoorlog waaide het gebruik over naar het Europese vasteland. Symbolische geluksbrengers sieren sindsdien de Kerst- en Nieuwjaarskaarten: hoefijzers, hulst, rode paddestoelen met witte stippen, klavertjesvier, tot varkentjes toe ! Email en sms zijn in het recentste decennium geduchte concurrenten geworden; tijdens oudejaarsnacht 2010 werden wereldwijd 96 miljoen sms’jes verstuurd, 20 miljoen meer dan het jaar voordien.

Nieuwjaarsbrieven zijn een typisch Vlaamse aangelegenheid, uniek in de wereld ! De oudste sporen gaan terug tot de zestiende eeuw. Ze zijn dan in het Latijn en in dichtvorm geschreven. Hun origine situeert zich dus in de hogere kringen. Vanaf het begin van de twintigste eeuw worden de nieuwjaarswensen in de klas geschreven. De brief wordt het resultaat van ettelijke lessen ‘schoonschrift’. Vlekken, vegen of dt-fouten betekent onherroepelijk opnieuw beginnen. Staan de brieven tot halverwege de zeventiger jaren bol van holle frasen, dan is er sindsdien een tendens naar meer tekstuele eenvoud. Het vermoeden dat het kind zelf niet steeds begreep wat het voorlas, speelt ongetwijfeld een rol.

Voor de geschiedenis van de Kerststal,en of de ezel en de os er nog binnen mogen - volgens Paus Benedictus XVI alvast niet ! - verwijzen we graag naar het artikel in het Hultheim Jaarboek 2012 van ZEH Deken Philemon Van Cleemputte, Gaby Verzele en Johan Van Cauwenberghe.

01.12.2012 kersttentoonstelling 03 01.12.2012 kersttentoonstelling 04

De opening van de tentoonstelling kon bogen een op een ruime belangstelling; 170 aanwezigen maakten kennis met een scenario dat onmiskenbaar de signatuur van de initiatiefnemer droeg. De sprekers (Raoul De Bel, Joop Verzele, Arlette Dewaele, ZEH deken Philemon Van Cleemputte, Trees Demeulemeester) werden in- en uitgeleid door moderator Edwin De Borggraeve. Het vocaal ensemble ‘Hultheim’ (sopraan Laurette De Wilde, alt Betty Reynen, tenor Geert De Leersnijder, bas Joop Verzele) zorgden voor zéér gesmaakte muzikale intermezzo’s (de Kerstliederen ‘Maria door een doornwoud trad’, ‘Herders, Hij is geboren’, ‘Er is een kindeke geboren op aard’ en ’Kerstnacht die schone’). Na een smaakvolle receptie, aangeboden door het gemeentebestuur en het comité van de Kerstverlichting, gingen allen heen in vrede.

Naschrift: de drie weken durende expositie werd een heus succes. Exact 1.050 geïnteresseerden kwamen langs. Als 1.000ste bezoekster kreeg Julie Vanhoutteghem uit handen van een enthousiaste ZEH Deken Philemon Van Cleemputte een geestrijke verrassing. 

Tekst: Edwin De Borggraeve. Voor de foto's (met dank aan Martine Van Cauwenberghe), klik hier.

19.10.2012 - LEZING ‘SPILTHOORN, DE VERGETEN REVOLUTIONAIR VAN KRUISHOUTEM’

Op vrijdag 19 oktober kwam eregouverneur en historicus Herman Balthazar naar de Mastbloem voor een lezing over Charles-Louis Spilthoorn (1804-1872), een Kruishoutemnaar die bijna twee eeuwen geleden een merkwaardige rol speelde bij de Belgische onafhankelijkheid. Ereburgemeester Paul Tant leidde op voortreffelijke wijze de hoofdspreker in. Bovendien werd een uniek portretschilderij van Spilthoorn van de hand van Deinzenaar Charles Picqué (1788-1869) voor de avond ter beschikking gesteld door Mevr. Denise Dhuyvetter-Vindevogel uit Heurne (Oudenaarde).

19.10.2012 - LEZING SPILTHOORN 119.10.2012 - LEZING SPILTHOORN 2

 

 

 

 

 

 

 

 

Charles-Louis Spilthoorn was een veelbelovend advocaat en vrijdenker, die droomde van een republiek België. Bij de onafhankelijkheidsstrijd in 1830 leunde hij sterk aan bij de links radicale vleugel binnen het Voorlopig Bewind, zeg maar de eerste regering van ons land. Toen deze strekking opzij werd gezet door meer conservatieve krachten, kwam er een einde aan zijn droom … én een koning op de troon. Toch bleef hij in de marge van polemiserende drukkingsgroepen actief, o.a. samen met de (later beruchte) communist Karl Marx.

In 1848 werd Europa overspoeld door revolutionaire bewegingen, zo ook onze zuiderburen waar de Tweede Republiek werd uitgeroepen. Vanuit Frankrijk werd een zootje ongeregeld naar België gestuurd om er Koning Leopold I van de troon te stoten. Ze strandden in het gehucht Risquons-Tout. Spilthoorn, die net voordien in Parijs had vertoefd, werd (waarschijnlijk) ten onrechte beschuldigd van samenzwering en ter dood veroordeeld, later omgezet in gevangenisstraf, en onder druk van de Gentse balie in verbanning naar de USA.

19.10.2012 - LEZING SPILTHOORN 2

De figuur van Spilthoorn is sinds jaar en dag een studie-object van Prof. Balthazar. Hij beklemtoonde dat de man ten onrechte tussen de plooien van het verleden is gevallen. Standaardwerken over de Belgische politiek wijden aan hem hoogstens een summiere referentie. De reden ligt voor de hand; geschiedschrijving gebeurt met de pen van overwinnaars. Verliezers worden genegeerd. Dat was het noodlot van Spilthoorn. Toch kwam deze vergeten voetnoot van de vaderlandse geschiedenis afgelopen zomer nog even in de belangstelling. Op donderdag 18 augustus 2012 vulde dagblad ‘Het Nieuwsblad’ de komkommertijd met een artikelenreeks over ruchtmakende processen van weleer. Klik hier het artikel aan.

Wil u meer weten over deze krasse Kruishoutemnaar ? U leest er alles over in de jaarboeken van Hultheim. Zie de artikelenreeks van Paul Tant: ‘Charles-Louis Spilthoorn: doodgezwegen?’, jaarboeken 2008, 2010 en 2011.

Tekst: Edwin De Borggraeve. Foto's: Edwin De Borggraeve en Raf Dhondt. Voor de foto's, klik hier aan.

20.05.2012 - VIERING 100 JAAR SINT-URSMARUSKAPEL NOKERE

Het was onder een deugddoend lentezonnetje dat te Nokere de Sint-Ursmarusprocessie met meer dan 200 bedevaarders op zondagnamiddag 20 mei van kerk naar kapel trok. Voordien had Pater Hendrik Koen in een volle kerk een beziel(en)d sermoen gehouden waarin hij terecht aangaf dat het hier over meer ging dan over de stenen van een kapel, die 100 jaar geleden waren opgemetst. Dat klopt, met de viering werd herdacht hoe toen een man in nood vasthield aan zijn geloof, beloftes deed en die nakwam. Tevens betrof het een familie die een eeuw lang het kapelletje aan de Anzegemsesteenweg met toewijding heeft onderhouden en zodoende dit religieus en historisch erfgoed heeft gevrijwaard voor de toekomst.

20.05.2012 viering 100jaar 120.05.2012 viering 100jaar 2

20.05.2012 viering 100jaar 320.05.2012 viering 100jaar 4

Aan de kapel gaf Edwin De Borggraeve, bestuurslid van Hultheim, een korte historische duiding. De familie Gistelinck liet twee verzorgde herdenking- en bidprentjes uitdelen aan de maar liefst 290 aanwezigen. Op het eerste staat de geschiedenis van de Sint-Ursmaruskapel te lezen:

"Sinds het begin van de achttiende eeuw werd Sint-Ursmarus te Nokere aanbeden als beschermheer van het vee. Van heinde en verre kwam men hier 'dienen tegen de koeplage'. In 1900-1901, 1906-1907 en 1911-1912 waren er in België epidemieën van mond-en-klauwzeer (MKZ); in 1911 was 15 % van de runderen en 10 % van de varkens aangetast ! Ook Charles Gistelinck (1855-1927) moest lijdzaam toezien hoe de ziekte lelijk huishield in zijn veestapel. Kleinzoon Ursmaar getuigt: "D'er was in 1911 mond- en klauwzeer waardoor er meerdere koeien zijn gestorven. Volgens overlevering in de familie werden toen verscheidene kadavers begraven langs het Gapaardstraatje tussen het hof en waar later de kapel is gebouwd.".

In zijn rampspoed wendde Charles de blik naar Sint-Ursmarus en deed twee beloftes om het onheil te keren: hij zou zijn eerstvolgende zoon naar de heilige noemen en een kapel ter zijner ere bouwen. En inderdaad, een kind werd geboren op 2 juli 1911, het was een zoon, die de naam Ursmarus kreeg. De bouw van de kapel werd meteen nog datzelfde jaar - in volle MKZ-plaag - aangevat op een stukje grond, eigendom van de familie di Ruffo de Bonneval. Op zondag 21 mei 1912 werd de kapel gewijd door pastoor Frans Roelof. En het wonder geschiedde; in de loop van dat jaar kwam er een einde aan de MKZ-plaag !

Charles overleed in 1927. Op zijn doodsantje stond: "Bemint elkander en bewaart in onzen stam de oude vlaamsche gevoelens van liefde voor God en zijne kerk". De familie Gistelinck heeft die boodschap niet vergeten en onderhoudt intussen al 100 jaar met toewijding de bidplaats. De laatste restauratie dateert van 2009. Op 6 mei 1962 werd het 50-jarig bestaan gecelebreerd door pastoor Daniël Stockman, bijgestaan door vicaris Van Peteghem en de priester-broeders Jerome en Julien Gistelinck. Vandaag, zondag 20 mei 2012, zijn we weer vijftig jaar verder; de 100ste verjaardag van de Sint-Ursmaruskapel wordt gevierd.".


Tekst: Edwin De Borggraeve - foto's: Lieven Kinds, Joan Gistelinck, Marie-Rose Devaere en Edwin De Borggraeve. Bekijk de foto's hier.

18.03.2012 - INHULDIGING STANDBEELD CLARA DE VOS IN NOKERE

Op 18 maart 2012 vond onder ruime belangstelling na de zondagsmis de inhuldiging plaats van het smaakvolle standbeeldje van de heks Clara De Vos 'extra muros' van de Sint-Ursmaruskerk te Nokere. Sprekers van dienst waren schepen van (o.a.) cultuur Hannelore Verzele, burgemeester Joop Verzele en de kunstenares Eva Baets. Voor de historische toets zorgde Lieven Kinds, bestuurslid van Hultheim en eerste publicist over het proces van de Nokerse heks. Hierna volgt het persbericht dat hij opstelde.

18.03.2012 inhuldiging beeld Clara De Vos

"Na een jarenlange zoektocht naar de tastbare bewijzen van het bestaan van de vermeende Nokerse heks kon Lieven Kinds, samen met zijn vader zaliger, in 1993 de hand leggen op het volledige vonnis van Clara De Vos. De originele processtukken worden actueel nog steeds bewaard op het kasteel van baron Casier in Nokere. In het boek 'Acht Eeuwen Nokere' werd het dossier geanalyseerd. In het jaarboek 2012 van de Heem- en Geschiedkundige kring Hultheim zullen nieuwe aspecten van het verhaal met gruwelijke afloop uitvoerig belicht worden.

De historische feiten

Clara of Claere De Vos wordt omstreeks 1576 geboren als de dochter van Niclays. Zij woont geruime tijd in de Pauwelstraete in Nokere. Deze lokaliteit kan ondanks doorgedreven toponymisch onderzoek niet meer thuisgewezen worden. In die periode maakt Vlaanderen deel uit van het Spaanse rijk en worden onze regionen om de haverklap geteisterd door plunderingen. Net als alle andere plattelandsgemeenten ontvolkt Nokere en telt het anno 1600 amper nog 307 zielen.Voor rampen als misoogsten, kindersterfte, dierenzieken worden schuldigen gezocht. Wie zich abnormaal gedraagt, loopt het risico als heks bestempeld te worden.

Zo vergaat het ook Claere. Aangezien de vierschaar (lokale rechtbank) van de heerlijkheid ter Borcht op dat ogenblik nog over de drie rechtsmachten beschikt, is het lokale leenhof bij machte misdadigers en dus ook vermeende heksen ter dood te veroordelen. In 1634 - Clara is dan 58 jaar en nog steeds ongehuwd - bekent zij voor de lokale rechtbank (na foltering?) verschillende keren de duivel te hebben ontmoet en in staat te zijn te kunnen toveren. Haar 'rijkdom' wordt op het einde van haar leven geschat op 143 parijse ponden. Dit is precies het bedrag dat haar twee schoonbroers haar schuldig zijn. Bij het doornemen van de processtukken blijken precies deze twee figuren haar aanklagers te zijn. Het hele proces heeft 2 maanden geduurd. De lokale vierschaar kwam 14 keer samen. 13 getuigen (behorend tot één en dezelfde 'clan') zweren eed. Het eindvonnis luidt :

18.03.2012 vonnis Clara De Vos

"Wij veroordelen u om door de leenmannen gevoerd te worden naar de plaats waar de galg staat, om aldaar met vuur geëxecuteerd te worden tot de dood erop volgt. Uw dode lichaam zal opgehangen worden aan een paal". Het proces getuigt - net als zovele 'heksenprocessen' - van een weinig tolerante maatschappij waar voor natuurverschijnselen en tegenspoed schuldigen worden gezocht. Moge dit beeld een eerherstel zijn voor alle onschuldige vrouwen en mannen die in het verleden als vermeende heks werden gefolterd en vermoord.

Is Clara Nelle? NEEN!

Wat er ook in de volksmond mag verteld worden, er bestaat geen enkel verband tussen Clara De Vos en de Nellekenskeer; een lokaliteit in de wijk Nieuwhoek van Nokere. De plaatsnaam Nellekenskeer is afgeleid van Gelentkeer; een laat-Middeleeuwse naam voor de huidige Bredestraat. Bovendien wordt op geen enkele plaats in het 60 bladzijden dikke gerechtelijk dossier Clara De Vos als Nelle of Nelleke benoemd. Wie in de toekomst Claere benoemt als Nelle gaat voorbij aan de harde historische realiteit!

Het beeld

onthulling standbeeld Clara18.03.2012 beeld Clara De Vos

 

 

 

 

 

 

 

 

 Het beeld dat Clara De Vos symboliseert, is van de hand van Eva Baets uit Berchem. Zij volgde na een opleiding toegepaste grafiek aan het Sint-Lucasinstituut te Antwerpen gedurende 8 jaar een cursus beeldhouwen aan de Academie van Berchem. De kunstenares omschrijft haar beeld als iets onbereikbaar en mystiek. Een kracht om te ontsnappen, het snakken naar vrijheid. Het beeld werd vervaardigd uit beton, met het uitzicht van graniet.

Clara, een BV?

De Kruishoutemse jeugdauteur met internationale bekendheid Marc De Bel publiceerde eind vorig jaar een boek dat het Nokers heksenverhaal in een geromantiseerde vorm brengt : 'Nelle, de heks van Cruysem' (uitgeverij Manteau)."

Tekst: Lieven Kinds - Foto's: Lieven Kinds en Edwin De Borggraeve. Bekijk de foto's hier.