Op zondag 14 juni 2026 opende het gemeentebestuur van Kruisem een fietsroute langs de vier lokale wijndomeinen. Een lus van 25 km verbindt de domeinen Cruysem, Les Hauts de Corbie, Bottled Bliss en Fero Monto. Naar de verklaring van de naam van dit laatste domein hoeven we niet ver te zoeken. De wijngaard ligt immers boven op de Kruishoutemse IJzerberg, vrij vertaald als Fero Monto.
Maar waar komt de benaming IJzerberg vandaan? Een logische verklaring zou er kunnen uit bestaan dat de ondergrond van deze heuvel rijk is aan ijzer. Recente proefboringen, uitgevoerd in het kader van de aanleg van de wijngaard, hebben dit bevestigd. Twee eeuwen geleden hadden de Kruishoutemnaren er echter een andere verklaring voor. We lezen ze in de antwoorden die burgemeester Frederic Dhondt formuleerde op een enquête toegezonden door de provincie in 1845.
Le commissaire d arrondissement à Audenaerde
Cruyshautem, 4 september 1845
Monsieur,
Nakomende circulaire van den Heer Gouverneur de 13 August (2° af. reg. C/19 N° 6045) hebben wy de volgende antwoorden mede te deylen, zoo als:
1° vraeg: Wegen de uytspraek van den naem der gemeente, in het Fransch en in het Vlaemsch:
1° Antwoord: Cruyshautem, zoo voor het Fransch als voor het Vlaemsch.
2° vraeg: Welk zyn de plaetselyke overleveringen wegens den oorsprong en de naem der gemeente?
2° Antwoord: Den naem der gemeente schynt haeren oorsprong te hebben uyt hoofde dat alhier een stuck van het heylig kruys is berustende. Het woord hiemus? of volgens de aloude Celtische tael ghein of hein (het welk verblyf of woonplaats beteekend), veranderd of verkort in hem, gevoegd bij Kruyshaut, is dus Kruyshauthem. En alzoo schynt het eertyds geschreven te zyn geweest, maer na byverkorting schryft men algemeen Cruyshautem.
3° vraeg: Wegen de gehuchten en beroemde plaetzen of wyken der gemeente?
3° Antwoord: de gemeente is verdeeld in vier wyken, te weten: 1. Daele, 2. Huyvetters, 3. Wykhuyze en 4. Zyldeghem, welken naemen ongetwyffelt voortkomen van voorgaende heerlykheden, waervan de twee laetste nog bestaen hebben in het begin der Franse omwenteling 1793.
Zyn er plaetzen welke door toenamen worden aangewezen?
4° Antwoord: geene van bezondere aenmerking.
Zyn er plaetzen welker benamingen een historischen oorsprong hebben?
5° Antwoord: Ja! Den IJzerberg: aldaer, zoo men vermoed, heeft eertyds een gevegt plaets gehad. De soldaten van het een leger van dien tyd waren bekleed met ijzeren roklyven. Het andere leger hiervoor moetende wyken wierd er gezegd: het is onmogelyk de overwinning te bekomen, want het is eenen ijzeren berg!
Burg. en schepenen (get.) F.J. Dhondt
