Op 18 maart 2012 vond onder ruime belangstelling na de zondagsmis de inhuldiging plaats van het smaakvolle standbeeldje van de heks Clara De Vos 'extra muros' van de Sint-Ursmaruskerk te Nokere. Sprekers van dienst waren schepen van (o.a.) cultuur Hannelore Verzele, burgemeester Joop Verzele en de kunstenares Eva Baets. Voor de historische toets zorgde Lieven Kinds, bestuurslid van Hultheim en eerste publicist over het proces van de Nokerse heks. Hierna volgt het persbericht dat hij opstelde.

18.03.2012 inhuldiging beeld Clara De Vos

"Na een jarenlange zoektocht naar de tastbare bewijzen van het bestaan van de vermeende Nokerse heks kon Lieven Kinds, samen met zijn vader zaliger, in 1993 de hand leggen op het volledige vonnis van Clara De Vos. De originele processtukken worden actueel nog steeds bewaard op het kasteel van baron Casier in Nokere. In het boek 'Acht Eeuwen Nokere' werd het dossier geanalyseerd. In het jaarboek 2012 van de Heem- en Geschiedkundige kring Hultheim zullen nieuwe aspecten van het verhaal met gruwelijke afloop uitvoerig belicht worden.

De historische feiten

Clara of Claere De Vos wordt omstreeks 1576 geboren als de dochter van Niclays. Zij woont geruime tijd in de Pauwelstraete in Nokere. Deze lokaliteit kan ondanks doorgedreven toponymisch onderzoek niet meer thuisgewezen worden. In die periode maakt Vlaanderen deel uit van het Spaanse rijk en worden onze regionen om de haverklap geteisterd door plunderingen. Net als alle andere plattelandsgemeenten ontvolkt Nokere en telt het anno 1600 amper nog 307 zielen.Voor rampen als misoogsten, kindersterfte, dierenzieken worden schuldigen gezocht. Wie zich abnormaal gedraagt, loopt het risico als heks bestempeld te worden.

Zo vergaat het ook Claere. Aangezien de vierschaar (lokale rechtbank) van de heerlijkheid ter Borcht op dat ogenblik nog over de drie rechtsmachten beschikt, is het lokale leenhof bij machte misdadigers en dus ook vermeende heksen ter dood te veroordelen. In 1634 - Clara is dan 58 jaar en nog steeds ongehuwd - bekent zij voor de lokale rechtbank (na foltering?) verschillende keren de duivel te hebben ontmoet en in staat te zijn te kunnen toveren. Haar 'rijkdom' wordt op het einde van haar leven geschat op 143 parijse ponden. Dit is precies het bedrag dat haar twee schoonbroers haar schuldig zijn. Bij het doornemen van de processtukken blijken precies deze twee figuren haar aanklagers te zijn. Het hele proces heeft 2 maanden geduurd. De lokale vierschaar kwam 14 keer samen. 13 getuigen (behorend tot één en dezelfde 'clan') zweren eed. Het eindvonnis luidt :

18.03.2012 vonnis Clara De Vos

"Wij veroordelen u om door de leenmannen gevoerd te worden naar de plaats waar de galg staat, om aldaar met vuur geëxecuteerd te worden tot de dood erop volgt. Uw dode lichaam zal opgehangen worden aan een paal". Het proces getuigt - net als zovele 'heksenprocessen' - van een weinig tolerante maatschappij waar voor natuurverschijnselen en tegenspoed schuldigen worden gezocht. Moge dit beeld een eerherstel zijn voor alle onschuldige vrouwen en mannen die in het verleden als vermeende heks werden gefolterd en vermoord.

Is Clara Nelle? NEEN!

Wat er ook in de volksmond mag verteld worden, er bestaat geen enkel verband tussen Clara De Vos en de Nellekenskeer; een lokaliteit in de wijk Nieuwhoek van Nokere. De plaatsnaam Nellekenskeer is afgeleid van Gelentkeer; een laat-Middeleeuwse naam voor de huidige Bredestraat. Bovendien wordt op geen enkele plaats in het 60 bladzijden dikke gerechtelijk dossier Clara De Vos als Nelle of Nelleke benoemd. Wie in de toekomst Claere benoemt als Nelle gaat voorbij aan de harde historische realiteit!

Het beeld

onthulling standbeeld Clara18.03.2012 beeld Clara De Vos

 

 

 

 

 

 

 

 

 Het beeld dat Clara De Vos symboliseert, is van de hand van Eva Baets uit Berchem. Zij volgde na een opleiding toegepaste grafiek aan het Sint-Lucasinstituut te Antwerpen gedurende 8 jaar een cursus beeldhouwen aan de Academie van Berchem. De kunstenares omschrijft haar beeld als iets onbereikbaar en mystiek. Een kracht om te ontsnappen, het snakken naar vrijheid. Het beeld werd vervaardigd uit beton, met het uitzicht van graniet.

Clara, een BV?

De Kruishoutemse jeugdauteur met internationale bekendheid Marc De Bel publiceerde eind vorig jaar een boek dat het Nokers heksenverhaal in een geromantiseerde vorm brengt : 'Nelle, de heks van Cruysem' (uitgeverij Manteau)."

Tekst: Lieven Kinds - Foto's: Lieven Kinds en Edwin De Borggraeve. Bekijk de foto's hier.