Fraai memoriaal voor de Kruishoutemse jongens die sneuvelden in den Grooten Oorlog. Vervaardigd door de Deinzese beeldhouwer Antoon Van Parys. Ingehuldigd in 1923. Stond toen op het plein vóór het gemeentehuis. Werd in 1949 verplaatst tussen de Sint-Eligiuskerk en 't Kloefke. Het gemeentebestuur vreesde dat door de aanleg van den automobielsnelweg Brussel-Oostende (E40) het centrum meer auto's zou te slikken krijgen; het monument zou een obstakel zijn voor de zich naar Knokke haastende frigoboxtoerist ...
Zie:
- DE BORGGRAEVE Edwin, Wereldoorlog I: de bevrijding van Crysanthen op Allerheiligen 1918, Jaarboek 2004, p. 144-186.
- DE BEL Raoul, Hoe Kruishoutem zijn oorlogen herdacht, Jaarboek 2011, p. 185-204.
Het orgelpunt van de Engelse landschapstuin ten noordwesten van het Nieuw Kasteel te Nokere. Gebouwd in 1895 in opdracht van graaf Pierre Ruffo de Bonneval. Was bovenaan uitgerust met een windmolen. Het regenwater werd opgevangen in een betonnen put van 3m. diameter en door het windmolentje opgepompt. Door hydraulische druk werd het kasteel constant van stromend water voorzien. De toren evoceert de Middeleeuwen door zijn brede voet, de schietgaten, de overkragende boogfries en de kantelen.
Zie:
- KINDS Lieven, Acht eeuwen Nokere, 1996, p. 106-107.
De godsvruchtige Wannegemnaar Henri Gabriëls schopte het in 1891 tot bisschop in de USA. Maar hij bleef de band met zijn geboortedorp onderhouden. Bewijs: zijn schenking van twee prachtige brandramen aan de op het einde van Wereldoorlog I geteisterde Sint-Machutuskerk. Eén ervan geeft de beeltenis weer van Sint Franciscus van Sales met eronder het wapenschild en de lijfspreuk van de bisschop: "In virtute Dei"-'In de kracht van God". De brandramen werden geplaatst in het begin van de jaren twintig van de vorige eeuw.
Zie:
- DHONDT Nestor, Wannegem-Lede zendt zijn zonen uit. Van gewone dorpsjongen tot bisschop in de States: Henri Gabriëls (1838-1921), Jaarboek 2006, p. 202-212.
- Henri Gabriels (1838-1921): van snotneus te Wannegem tot bisschop in Ogdensburg, Kruishoutemse Kroniek, Eierdopje oktober 2013, p.23.
Uitzondering op de regel dat geen kapellen aan bod komen. Langs de Huisepontweg voorbij het kasteel van Wannegem-Lede richting Huise staat een kapel, eenzaam en verlaten. Volgens de overlevering is ze opgemetst na de Slag van Oudenaarde (11 juli 1708), waarin Franse legereenheden het opnamen tegen Engelse, Spaanse, Habsburgse en Nederlandse troepen. Tussen de 5.000 à 7.000 mannen zouden die dag op de velden tussen Huise, Wannegem-Lede en Oudenaarde het leven hebben gelaten. De kapel markeert het noordwestelijke punt van het strijdtoneel van toen. L'été meurtrier: een stille getuige van een moordende zomerdag ...
Zie:
- De Kapellekensbaan en de Slag van Oudenaarde, Kruishoutemse Kroniek, juni 2008, p.23.
Donderdag 31 oktober 1918. Miezerig weer. De Amerikaanse 37ste Div. rukt van Olsene op richting Schelde. Vanuit Kruishoutem centrum worden de Yankees hevig bestookt door Duits afweergeschut. De obussen doden niet enkel soldaten, ze vernielen ook gebouwen. De school van De Marolle incasseert een voltreffer die ramen en deuren aan diggelen slaat en de achtermuur openrijt.
Tot de zomer van 2017 was aan de hand van de kleur van de bakstenen de plaats van de obusinslag duidelijk waarneembaar. Het was het laatste litteken van De Grooten Oorlog, nog zichtbaar in Kruishoutem. Toen werd de verlaten school met de grond gelijk gemaakt.
Zie:
- DE BORGGRAEVE Edwin, Wereldoorlog I: de bevrijding van Crysanthen op Allerheiligen 1918, Jaarboek 2004, p. 144-186.
- Ze sneuvelden voor ons. Kruishoutemse Kroniek, Eierdopje november 2011, p.19.
- DE BORGGRAEVE Edwin, Kruishoutem in de parochiale oorlogsverslagen van 1919, jaarboek 2019, p.115-140.
In 1885 genas de Lozerse boerendochter Stephanie De Clercq na een bezoek aan de grot te Lourdes miraculeus van een ongeneeslijk gewaande ruggengraatziekte. Na haar triomfantelijke terugkeer werd op het kerkhof van Lozer een kapel gebouwd ter ere van de H. Maagd Maria. In de achtermuur ervan werd een stukje rots ingemetst dat Stephanie vanuit de Lourdesgrot had meegebracht. Aanraking van de steen tijdens de ommegang van Lozermei strekt tot aanbeveling. Baat het niet, het schaadt niet.
Zie:
- DE BORGGRAEVE Edwin, het mirakel van Lozermei, Jaarboek 2009, p. 216-243.
- Meimaand Mariamaand: de bedevaart naar Kerselaere en Lozermei, Kruishoutemse Kroniek, Eierdopje mei 2009, p. 23.
- Het mirakel van Lozer, Kruishoutemse Kroniek, Eierdopje april 2015, p.21.
Omstreeks 1735 wordt ten zuidoosten van het kasteeldomein van Ayshove in opdracht van graaf Willem vander Meere een steenbakkerij opgericht. De werkplaats - niet meer dan een openluchtexploitatie - is er in de eerste plaats voor eigen gebruik, maar levert mettertijd ook aan derden. Door het verdwijnen van de strodaken wordt vanaf 1887 overgeschakeld naar het bakken van pannen. De site blijft operationeel tot na de Tweede Wereldoorlog en wordt gesloopt in de zestiger jaren. Alleen de ranke, neogotische directiewoning de dato 1897, opgetrokken op last van burggravin Julie Desmanet de Biesme, en een opslaggebouwtje met uniek dak (maltakruis - het embleem van de pannenbakkerij) bleven bewaard. Naast kwaliteitsvormige pannen bakte men er ook siervoorwerpen.
Zie:
- OMD-brochure, 12 september 2010, 'Van kruis tot kruis'.
Relict van de Belgische revolutie en onafhankelijkheid. De eerste vrijheidslinde werd op de dries (driehoekig plein) van Nokere geplant in 1830; ze gaf de geest in haar eerste levensjaar. De tweede, afkomstig van hoeve 'Ter Wolfshaeghe', werd 162 jaar. De actuele boom, die in de winter van 2011 nog snedig werd gesnoeid, is de vierde versie (incl. één officieus ad interim-exemplaar). Als monument geklasseerd sinds 1962.
Zie:
- KINDS Lieven, Acht eeuwen Nokere, 1996, p. 265-266.
- De vrijheidsboom van Nokere, Kruishoutemse Kroniek, Eierdopje september 2016, p.22.
Herlegem Kasteel dateert van 1711. Omstreeks 1875 liet jonkheer Adolphe van Pottelsberghe de la Potterie aan de rand van het kasteelpark een decoratief bakstenen paviljoentje optrekken. Een bevallig vierkant gebouwtje onder een tentdak, met aan de noord- en zuidkant een overdekt terrasje. Was de ideale plaats om te verpozen na een verkwikkende wandeling in het park. Sigaartje in de linker-, coupke champagne in de rechterhand. Those were the days ...
Zie:
- OMD-brochure, 13 september 2015, 'Herlegem'.
- GOEMINNE Luc en DE CLERCQ René, De heren van Herlegem en de watermolen van Herlegem, Jaarboek 2008, p. 23-44.
- DE LOENZIEN Hervé, De dramatische septemberdagen 1944 aan herberg 't Jaar Veertig te Waregem en Herlegem Kasteel te Kruishoutem, Jaarboek 2011, p. 171-184.
- DE BORGGRAEVE Edwin, Dertig jaar geleden in Kruishoutem: Herlegem Kasteel in vuur en vlam, Jaarboek 2011, p. 224-241.
- Herlegem Kasteel dertig jaar geleden in lichterlaaie, Kruishoutemse Kroniek, Eierdopje, april 2011, p.19.
- Adolphe en de Duitsers, Kruishoutemse Kroniek, Eierdopje, november 2012, p.23.
- Herlegem, verborgen heerlijkheid, Kruishoutemse Kroniek, Eierdopje, september 2015, p.25.
- deze website, rubriek 'Krasse Kruishoutemnaren'.
Connecties tussen elektriciteitscabines werden in België voor het eerste aangelegd in 1911. Het jaar nadien al waren Wannegem en Lede op het prille elektriciteitsnet aangesloten. Het was baron Jean-Baptiste de Ghellinck d'Elseghem XIII, die de beide dorpskernen én en passant ook zijn kasteel van dit moderne snufje liet voorzien. Het feit dat hij zetelde in de Raad van Bestuur van de Nationale Elektriciteitsmaatschappij zal waarschijnlijk wel hebben geholpen. Dit jaar vieren de twee dorpen '100 jaar elektriek'. 't Zou wel 's vonken kunnen geven.
Zie:
- DHONDT Oscar, Wannegem en Lede, Jaarboek 2003, p. 98-114.
- Foto's vroeger en nu, Jaarboek 2011, p. 262.