Tekst: "Vrije Katholieke lagere school anno Dei 1879". Een overblijfsel van de schoolstrijd, die tussen katholieken en liberalen in 1879 losbrak na de Wet Van Humbeeck. Die verplichtte de gemeenten tot officieel onderwijs en verbood subsidies aan katholieke scholen. Van de weeromstuit werden overal te lande katholieke scholen gebouwd, zo ook in de Hoogstraat waar nog datzelfde jaar de vrije lagere school uit de stijgers verrees. In 1905 uitgebreid met een haakse vleugel (Patronage). In 1923 overgedragen aan de parochiale werken. Indien Kruishoutem in 1839 de trein niet had gemist, had u hier nu trouwens op een stationsperron gestaan. Het compex werd in 2019 afgebroken.
Zie:
- OMD-brochure, 12 september 2010, 'Van kruis tot kruis'.
- OMD-brochure, 11 september 2016, 'Rond de toren'.
- TANT Paul, Heeft Kruishoutem de trein gemist ?, jaarboek Hultheim 2013, p.110-121.
- Van moortelbroeders en snotmuilen, Kruishoutemse Kroniek, Eierdopje, oktober 2015, p.19.
- DE BORGGRAEVE Edwin, 110 jaar Patronage (1906-2016), jaarboek 2016, p.230-237.
- DELACAUW Carl en DE BEL Raoul, Het oog van Carl. De Patronage, jaarboek 2019, p.182-187.
Verscholen tussen het groen achterin het kerkhof, rechts van 'Klirkies kapelle'. Opgetrokken in 1872 door baron Adolphe della Faille d'Huysse (1798-1873). In ruil moest tot in de eeuwigheid een gezongen mis doorgaan in de kerk ... Boven de deur het wapenschild van de familie; een banderol met de lijfspreuk "(nec) Fallere nec Falli ("Noch bedriegen, noch bedrogen worden")". Binnen te zien: plaasteren piëtabeeld vóór een roosvenster in gebrandschilderd glas. De zijwanden zijn bekleed met witmarmeren obiits (grafplaten) van overleden familieleden.
Zie:
- DEVOS Patrick, Lozer, een (on)bekend gehucht, een echt dorp. Kleine historische schets van site, parochie, kerk, pastorie en kerkhof, Jaarboek 2009, p. 178-215.
- DE BORGGRAEVE Edwin, Schets van een 19de eeuwse plattelandsaristocraat: Adolphe della Faille d'Huysse (1798-1873), Jaarboek 2013, p.90-109.
- 'Adolphe, Benedict en Barbet', Kruishoutemse Kroniek, Eierdopje september 2009, p. 21.
- 'Wat zou Lozer geweest zijn zonder baron Adolphe?', Kruishoutemse Kroniek, Eierdopje juli-augustus 2013, p.23.
Opgericht in de negentiende eeuw. Uitgebreid tot een stoombrouwerij in 1896, stopgezet in 1964. Vanaf 1940 gekend als Brouwerij 'De Fontein'. Op haar hoogtepunt stelde de zaak 16 personeelsleden te werk en bevoorraadde ze evenveel cafés. Gesmaakte huismerken: Kenia Pils, Extra Bock en Super DD. Zijn nu nog te zien: het brouwershuis aan de straat, een dwarsschuur links op het achtererf en het voormalige brouwerijgebouw rechts. Brouwer Charles Tsjoen spioneerde in de Eerste Wereldoorlog voor de geallieerden en werd onderscheiden met de Britse Intelligence Service Order Medal.
Zie:
- T'SJOEN Olivier, De geschiedenis van brouwerij T'sjoen te Wannegem-Lede, Jaarboek 2014, p.143-151.
- deze website, rubriek 'Kruishoutemse curiosa', de fonteinoverkapping (Wannegem): http://www.hultheim.be/index.php/kruishoutemse-curiosa/488-de-fonteinoverkapping-wannegem
- deze website, rubriek 'Krasse Kruishoutemnaren'
- website: www.brouwerijtsjoen.be.
- Codenaam 8540: Wannegemse spionnen tijdens 'Den Grooten Oorlog', Kruishoutemse Kroniek, Eierdopje november 2010, p.19.
De Paters Passionisten streken in 1925 neer op De Marolle. Ze zorgden niet enkel voor de zielennood van de Marolliens, ze gaven de wijk ook een hechter gemeenschapsgevoel. Naar aanleiding van het Mariajaar in 1954 liet overste Pater Achiel Bral naast de kerk in de hoek van de tuin een Mariagrot optrekken. De klus werd geklaard in de maanden september-oktober: 80.000 kg rotsblokken vormden een grot van 20 meter lengte en tot 3,50 meter hoog. De bidplaats werd op zondag 21 november 1954, feest van O.L. Vrouw Opdracht, ingezegend. In 1987 gerestaureerd. Samen met de afbraak van het klooster in het voorjaar van 2016 verdween ook de grot. De Marollenaars trokken daarom een replica-grot op in de Sint-Gabriëlkerk.
Zie:
- VERZELE Gaby, VERZELE Jozef en VAN CAUWENBERGHE Johan, De passionisten en de Marolle: 78 jaar intens samenleven, 2004, p. 202-228.
- Brochure OMD, 14 september 2008.
Gebouwd in 1963. Initiatief van René D'Huyvetter, toen gemeentesecretaris en voorzitter van de plaatselijke VAB-VTB afdeling. Toren in redwood (sequoia), opgetrokken tussen vier betonnen palen. Staat op een hoogte van 57 m. boven de zeespiegel. Het panorama reikt het verst in noordoostelijke richting; de Leievallei van de zuidrand van Gent over Deinze naar Zulte. De E17 vormt een lint in het landschap. De uitkijktoren staat op de overgang van het vlakke Zandig Vlaanderen naar het golvend landschap van de Vlaamse Ardennen.
Zie:
- KINDS Lieven, WAUTERS Mia en DE BEL Raoul, Van nature een monument ..., Jaarboek 2005, p.211-220.
- DE BORGGRAEVE Edwin, 50 jaar VTB-Uitkijktoren, Jaarboek 2013, p.184-200.
- Foto's vroeger en nu, Jaarboek 2009, p. 264.
- 50 jaar VTB-Uitkijktoren, Kruishoutemse Kroniek, Eierdopje mei 2013, p.19.
In 1785-1786 liet de Gentse industrieel Alphonse Baut de Rasmon tussen Wannegem en Lede een kasteel bouwen. Meteen startte hij ook de aanleg van een park dat afdaalde naar de verbindingsweg tussen de beide dorpskernen. De waterpartijen aan de overkant voegde hij samen tot één vijver en op een eilandje liet hij een tholos, een open imitatie Grieks tempeltje optrekken. Waarom ? Tsja, zomaar ... omdat het leuk stond in het landschap ! En, Alphonse had gelijk; het is nog steeds een streling voor het oog. Het inspireerde zelfs kunstenaars, wat blijkt uit de negentiende eeuwse muurschilderingen in het (helaas afgebroken) Huis Storme te Waregem.
Zie:
- DHONDT Oscar, Wannegem en Lede, Jaarboek 2003, p. 98-114
- 225 jaar Kasteel van Wannegem-Lede, Kruishoutemse Kroniek, Eierdopje juli-augustus 2010, p. 21.
- Van kasteelheren en buitenlieden, Kruishoutemse Kroniek, Eierdopje, oktober 2014, p.21.
Net als de Patronage in de Hoogstraat in ijltempo gebouwd als reactie op de liberale Wet Van Humbeeck (1879). De verschillende soorten baksteen geven duidelijk de stapsgewijze uitbreiding van de vrije katholieke school van Nokere aan. Het linkerdeel is - samen met de onderwijzerswoning ernaast - het oudste (1879). Het middenstuk werd aangebouwd in 1922 n.a.v. de uitbreiding van de leerplicht met een vierde graad, de rechterzijde kwam er in 1958 (integratie van de laagste klassen die tot dan onderwijs hadden genoten in de nabije - nu verdwenen - kloosterschool). Voor het stijgend aantal leerlingen werden in 1996 twee moderne klaslokalen onder het dak uitgewerkt.
Zie:
- DHONDT Raf, 125 jaar vrije katholieke school in Nokere, Jaarboek 2004, p. 124-143.
- DHONDT Raf, 'Kroniek van een dorpsschool. 125 jaar vrije katholieke school Nokere', uitgave in eigen beheer, 2005, 96 blz.
- Nokere: dorp van betogingen, Kruishoutemse Kroniek, Eierdopje december 2011, p.21.
- Van moortelbroeders en snotmuilen, Kruishoutemse Kroniek, Eierdopje oktober 2015, p.19.
In 1930 liet burgemeester Aimé Ducatillon in Lozerbos een aardig buitenverblijfje optrekken, kwestie van des avonds op verhaal te kunnen komen na de zware dagtaak als burgervader én koopman. Lang kon hij er niet van genieten; hij overleed vijf jaar later. Het huisje verkommerde en werd in 1988 'vakkundig' afgebroken door enkele puberende adolescenten uit Lozer. Ondanks hun jeugdige kracht slaagden ze er niet in de pomp te slopen.
Zie:
- Foto's vroeger en nu, Jaarboek 2009, p. 265.
Ingehuldigd op 8 september 1946 ter nagedachtenis van de Kruishoutemse burger- en Britse militaire slachtoffers, op woensdag 6 september 1944 in cold blood afgemaakt door terugtrekkende Duitse soldaten nabij herberg 'De Haas' aan de Waregemsesteenweg. Ontwerp van architect Albert De Schuymer. De namen van de gesneuvelden zijn doorheen de jaren geërodeerd en amper nog leesbaar.
Zie:
- DE BORGGRAEVE Edwin, Wereldoorlog II: de bevrijding van Kruishoutem in de septemberdagen 1944, Jaarboek 2006, p. 107-172.
- DE BEL Raoul, Hoe Kruishoutem zijn oorlogen herdacht, Jaarboek 2011, p. 185-204.
Opgericht op de vergane teerlingen van de 'Grooten Molen' of Steyaertmolen, geveld door een najaarsstorm in 1959. In 1981 bracht Etienne Van Hoe vanuit de polders van Houtave (tussen Brugge en Oostende) een molenkarkas over naar Wannegem. Dit ging niet zonder slag of stoot; de champetter schoot, Etienne verschoot, riskeerde de dood en ontsnapte ternauwernood ! De molen had meteen zijn naam en verhuisde naar Wannegem.
Zie:
- DE BORGGRAEVE Edwin, Dertig jaar geleden in Kruishoutem: de Don Quichot van Wannegem en de schietsjampetter van Houtave, Jaarboek 2011, p. 206-223.
- Daarbij die molen, die mooie molen ..., Kruishoutemse Kroniek, juli-augustus 2011, p.21.