Camera Oscura - Cinema

Het voornaamste bij een film is, dat het publiek niet in slaap valt.
- Alfred HITCHCOCK (1899-1980), Engels filmregisseur.

Cinema Pathé, vijf frank entree. Bewegende beelden van vroeger. Mits een historisch verband met Kruishoutem, komen ze hier aan bod. U kan ze aanklikken en zien, in chronologische volgorde van oud naar … minder oud.

Deze filmfragmenten, gedraaid op 1 en 3 november 1918  - luttele dagen voor het einde van WO I - zijn waarschijnlijk de oudste bewegende beelden van onze gemeente ! Op Allerheiligen 1918 heeft de 37th US Division Kruishoutem bevrijd. Onze voorouders zijn de straat opgekomen en lopen kris kras vóór de camera. Franse en Amerikaanse soldaten passeren in het straatbeeld. Volgens het in de Amerikaanse archieven bewaarde script van deze filmbeelden is Cruyshautem  de eerste Belgische stad "with a population of six thousands" die door de 37ste US Div. wordt bevrijd.

De eerste shoot wordt op Allerheiligen 1918 genomen bij het begin van de actuele Churchillstraat, richting Olsene. De tweede opname van dezelfde dag is eveneens gefilmd vanop de markt bij de vernauwing van de Kerkstraat, richting Sterreknok en Deinze. Op het derde fragment van twee dagen later poseren in de Eigemeente de generaals die de Duitse vijand hebben verdreven. Van links naar rechts: Maj. Gen. Hippolyte Penet van het 30ste Corps Armée Français, Maj. Gen. Chas. S. Farnsworth van de 37ste US Div. en Maj. Gen. Jean Sicre van de 132ste Franse Div. Bij de vierde opname vermeldt het script: "De eerste Belgische vlag die te Cruyshautem wappert sinds de invasie van de Duitsers in 1914. De burgers leefden 14 dagen in hun kelders voor het stadje werd bevrijd door de Amerikanen.". De laatste beelden tonen de verdeling van voedselrantsoenen door Amerikaanse soldaten op de koer bij de Patronage, de latere ‘Telex’. (National Archives Department of U.S. Defense).

Lozer Kasteel. 17 november 1918. Albert I, Koning der Belgen, brengt zes dagen na de Wapenstilstand een bezoek aan het chateau Huysse, het hoofdkwartier van de 37ste US Div., de Amerikaanse legereenheid die Cruyshautem bevrijdde. Op het korte filmpje zie je de aankomst en het vertrek van de vorst. In zijn gezelschap vertoeven majoor du Jardin van het Belgische leger, brigade generaal W.P. Jackson van de 37ste US Div. en kolonel Dane ‘bullebak’ T. Merill, chief-of-staff van de 37ste US Div. (National Archives Department of U.S. Defense).

Op 25 april 1943, in volle oorlog, wordt de Helleklassieker na een onderbreking van 4 jaar weer georganiseerd. Het is de 41ste editie met den arrivée  voor de eerste keer op de befaamde vélodrome van Roubaix.

U ziet hoe in volle finale Nokeraar Jules Lowie op een paadje naast de kasseien een vluchtergroepje doorheen een bocht op sleeptouw neemt.

Als allereerste ooit draait hij de wielerbaan van Roubaix op met 40m. voorsprong op wereldkampioen Marcel Kint, Achiel Buysse (3x winnaar Ronde van Vlaanderen), de Franse spurtbom Louis Thiétard en 'Berten' Sercu (winnaar Nokere Koerse 1947, vader van Patrick). Lowie, die sprint als een strijkijzer, finisht tweede na Kint. U ziet hem nog net door het beeld zoeven. De Franse reporter: ‘C’est devant Luvie et Thiétard que le Belge Kiente gagne au spriente’ (beelden en gesproken tekst: copyright archive video Ina Sport France).  

De motorcross in het kasteelpark van Wannegem-Lede begon in 1950 met lokale vedette André Van Heuverswijn uit Huise als parcoursbouwer. Het groeide uit tot een internationaal sportief evenement. De laatste editie met wereldkampioenen Hakan Anderson, Harry Everts en Roger De Coster ging door in 1973. Dit filmpje dateert van 1956.

In de vijftiger jaren werden onder impuls van gemeentesecretaris René D’Huyvetter de staties van de vroegere Kruishoutemse ommegang gerestaureerd of opnieuw in het straatbeeld gebracht. Op 27 oktober 1957 werd het tweede kruis - dat op Ayshovedries - heropgericht. Dr. Jozef Goeminne verklaarde de historische achtergrond. Deken Karel Vanden Abeele zegende het kruis en hield een bezielende preek, waarna de schoolgaande jeugd een bloemenhulde bracht (film Julien Van Wambeke, technische en muzikale ondersteuning Olivier Tsjoen). 

Paasmaandag 1957, voormiddag. E.H. Karel Van Den Abeele, pastoor-deken van Kruishoutem, zegent de paarden. ’s Namiddags volgt op dezelfde markt de eierworp van de 3de Gulden Eifeesten (zie volgende filmpje).

De ruiters waren afkomstig uit de regio, meestal met ongeveer een 120-tal. Na de zegening ging het in stoet naar het kasteel van Ayshove, waar een glas porto werd aangeboden. Vervolgens sprongen ruiters en paarden over de kasteelgracht richting Lozerbos om daarna naar Lede, Wannegem en Nokere te trekken. Te Wannegem was er bij brouwerij T’sjoen een tussenstop waar de deelnemers een schuimend biertje aangeboden kregen. Deelnemers waren o.a. Albert Bouckaert (eigenaar van de M.I.K.), Jerome Van Thuyne, Hubert Van Poucke, Hervé De Stoop, Adil Van Hove. Het gebouw waar de ruiters over strobalen springen, is waarschijnlijk de manege Van Poucke. Het hof van Jozef T’sjoen, toen schuin tegenover de brouwerij, is ook duidelijk herkenbaar (privé-archief Marleen Moreels - info Marc Tytgat, Leon en Olivier T’sjoen).

Paasmaandag 1957, namiddag. Diezelfde voormiddag is er op de markt een paardenwijding doorgegaan (zie vorige filmpje).

De Gulden Eifeesten startten in 1955. Dit filmpje dateert van twee jaar later, van Paasmaandag 22 april 1957. De reuzen Pier en Mie, een omeletfestijn en volksspelen op de markt mochten niet ontbreken. De apotheose was 's namiddags toen al het gegrabbel naar het Gulden Ei. De eitjes werden letterlijk vanuit de torenspits gegooid, dus zonder gebruik te maken van een kabel naar het gemeentehuis. De dag nadien, op dinsdag 23 april 1957, werden de beelden vertoond in het journaal van de toenmalige BRT. Kruishoutem was nationaal nieuws (filmfragment BRT, muzikale omlijsting Marc Dierick). 

Nog een filmpje van dezelfde Gulden Eifeesten in 1957. De BRT deed het dat jaar nog in zwart en wit, maar de Kruishoutemse elektricien  Julien Van Wambeke was reeds overgeschakeld naar multicolor. Wat opvalt: het centrum van Kruishoutem was tijdens de Eierworp niet eens verkeersvrij. Auto’s tuften gemoedelijk doorheen de naar eitjes grabbelende menigte. Eén marechaussee hield een oogje in het zeil (film Julien Van Wambeke, technische en muzikale ondersteuning Olivier Tsjoen). 

De Kruishoutemse elektricien Julien Van Wambeke was als amateur-archeoloog vanaf het midden van de vijftiger jaren op zoek naar historische bodemschatten. In dit filmpje uit de winter van 1957/1958 zien we hem tijdens een terreinprospectie op de Kerkakkers (omgeving huidige voetbalinfrastructuur FC Nokere-Kruishoutem). Hij vindt er een silexsteen en toont een verzameling prehistorische pijlpunten. Julien zal bij de aanleg van het voetbalveld in 1967 tijdens de draineringswerken Gallo-Romeinse brandgraven ontdekken, wat nadien zal leiden tot een wetenschappelijke oplichterij door een Poolse archeoloog (film Julien Van Wambeke, technische en muzikale ondersteuning Olivier Tsjoen).

Sfeerbeeld anno 1957/1958 van de Steyaert molen in Wannegem. De Kruishoutemse bakker Frans De Vogelaere vertoeft in de buurt van het gehavende molenkarkas. De molen had zijn laatste graankorrels zowat 20 jaar daarvoor gemalen en was beginnen hellen in 1939. De reus werd een jaar na dit filmpje, op 27 oktober 1959 door een zware herfststorm geveld. Op de Vlaamse Feestdag van 1981 zou vanuit het West-Vlaamse Houtave de Schietsjampettermolen naar deze site komen (film Julien Van Wambeke, technische en muzikale ondersteuning Olivier Tsjoen).  

Dinsdagmarkt voor het gemeentehuis. Cyrilla Neyrinck, vergezeld van zoon Eric Levrau, koopt een mandje Kersoudems eiers. Koster-drukker Gilbert Meirsschaut heeft de eerste superette MIPRI in het centrum van de Eiergemeente geopend (op de latere Unic en Carrefour locatie). Ter promotie heeft hij een met ballonnen versierd bezoekerstreintje van de op 19 oktober 1958 afgelopen Expo ingehuurd (film Julien Van Wambeke, technische en muzikale ondersteuning Olivier Tsjoen). 

In opdracht van de Parochieraad legde Roland Van Huffel in 1971 het dorpsleven te Lozer op pellicule vast: Lozermei, de kermis, de voetbalderby De Nieuwe Wijk - Lindenhoek, de eerste dag op de ‘papschool’, eerste en plechtige communie, een kaartnamiddag van de gepensioneerden, een wafelenbak; het passeert allemaal de revue, aangevuld met prachtige natuur- en sfeerbeelden van het kasteel en van Lozerbos. Hieronder kan u een trailer van deze 80’ durende film zien.

Camera, scenario en montage 1971: Roland Van Huffel. Muziek en tekst 1971: Maria Traest en Roland van Huffel. Technische ondersteuning 1971: André De Ruyck. Digitalisering 2013: Jean-Pierre Deruyck. Synchronisatie en montage trailer 2013: Marc Dierick.

In de avond van 11 oktober 1989 wordt Virginie De Waele in de bloemen gezet. Terecht, want ze is net 105 jaar geworden. Burgemeester Paul Tant en de schepenen Agnes Van Daele, Frans Van De Moortele, Etienne Vanderhaegen en Albertine Gistelinck hebben net het kranige oudje gefeliciteerd. Buiten knallen de kardoessen. Binnen zet Vergeke het op een zingen op aansporing van zoon Bernard Van Hoe. De klassieker ‘Violetta’ weerklinkt in de Beverhoekstraat. Vergeke zal in de Heer ontslapen op 31 maart 1991.

Meer dan 160 jaar huisvestten de Zusters van de H. Franciscus van Assisi in de Brugstraat een kloostergemeenschap, een pensionaat, een rustoord en een kleuter- en lager onderwijsinstelling. Op het einde van het schooljaar 1987-1988 vertrok de laatste leerling. De laatste zuster trok de deur achter zich dicht in maart 1999. In de zomer van 2000 werden het klooster, de klaslokalen en de kapel afgebroken. Enkel het schoolgebouw - de ‘Sancta Familia’ - bleef overeind om nog enkele jaren een onderkomen te bieden aan verenigingen zoals de KLJ-KSJ en de Harmonie Sint-Cecilia. In de zomer van 2006 ging ook de ‘Sancta’ tegen de vlakte. De vrij gekomen ruimte zou later plaats bieden aan het Europees Cartoon Centrum (ECC).

De beelden van de afbraak in 2000 zijn van Tom Keymeulen. Zie ook: DE BEL Raoul, De zusters van de H. Franciscus van Assisi in Kruishoutem: van kantschool tot Sancta Familia (1839-1999), jaarboek 2006, p. 178-201. 

Paasmaandag 12 april 2004. Paul Tant en Herman De Croo wagen zich aan een partijtje krulbollen, voorzien van deskundig commentaar door Jozef Verzele. Opgezweept door de fanfare en met een heuse polonaise in hun nek doen enthousiast klappende politieke gezagdragers en genodigden vervolgens de eretribune op haar wankele wielen daveren. U herkent naast Paul Tant en Herman De Croo huidig burgemeester Joop Verzele, Benoit Vanden Heede en Robrecht Bothuyne (film Tom Keymeulen).

Een portie pure heemkunde. In april 2010 streek de VRT1-ploeg van ‘Man bijt hond’  in Kruishoutem neer. Notoire dorpsfiguren passeerden de revue: Raoul De Bel, Laurent Torck, Marcel Dhuyvetter, Daniël De Sloovere. Maar ook een burgemeester en een gele kever. En eitjes aan parapluutjes. Sfeervolle pareltjes van verhalen van mensen van bij ons. Gids van dienst was Monsieur Cinema Pathé de Wannegem-Lee, de onvolprezen Jean-Pierre Deruyck. Zijn verhaal over de ontplofte verfketel werkte wellicht inspirerend voor de Britse komiek Rowan Atkinson  in diens beroemde Mr.Bean sketch.

In maart 2013 bleef het keihard winteren. Nokere Koerse werd er het slachtoffer van. Voor de derde keer sinds 1944 kon de Primavera van Vlaanderen niet van start gaan. Meteen de eerste keer dat de actuele bestuursploeg noodgedwongen forfait moest geven. Maar de organisatoren bleven niet bij de pakken zitten. Met sponsors en VIP-genodigden maakten ze er desondanks een mooi feest van. Voor de ondergesneeuwde reacties in 2013, zie de AVS-reportage van toen. 

Lozernaar Jules Wieme (broeder Cyriel) leidde als missionaris 42 jaren lang de Rwandezen op in terrassenbouw, die de heuvelerosie omzette in efficiënte landbouw. Op 5 april 2014 kreeg hij te Kisaro het bezoek van VTM. Broeder Cyriel nam 20 jaar na de genocide tussen Hutu’s en Tutsi’s geen blad voor de mond. De kranige 92-er zou een kleine 10 maanden later overlijden. De VTM-reportage biedt een mooie inkijk op de realisaties (terrrasbouw, landbouwcentrum) die de broeder er had opgebouwd, ondanks tegenkanting en burgeroorlog.

 

Toen de Franse koning Louis Quatorze in 1670 bij oorkonde de toelating verleende voor een jaarlijkse markt, gaf hij de aanzet tot de latere naam en faam van Kruishoutem als Eigemeente. In de vijftiger jaren van de vorige eeuw kwamen we aan de spits van de Europese eierhandel. In 1955 werden de eerste Gulden Eifeesten georganiseerd. In 2014 waren ze aan hun 60ste editie toe. Hierna de ‘Country Life TV’-reportage van toen met Jozef Verzele als heemkundige gids.

In 2015 streek regio-TV AVS met zijn programma ‘Rond de toren’ gedurende twee dagen in de Eiergemeente neer. Op donderdag 25 juni legde Hultheims erevoorzitter Raoul De Bel in bijzijn van secretaris Edwin De Poortere uit hoe Kruishoutem ooit de trein en meteen ook een rosse buurt had gemist. Jammer wellicht, maar we kregen nadien toch een stoomtram ter compensatie. Beeldend kunstenaar Willy De Meester uit Wannegem had de dag voordien reeds aanschouwelijk gemaakt dat beeldhouwen niet zonder slag of stoot verloopt (beelden en gesproken tekst: AVS).

Op de voorstelling van het 15de jaarboek van Hultheim vertelden enkele auteurs het één en het ander over hun artikel. Een adellijke dandy, een Vlaamsche Leeuw, een kluizenaar en een sterrenkok passeerden de revue.

  • Over Auguste Van der Meere, de laatste graaf van Kruishoutem, die in 1841 de eerste koning der Belgen uit de weg wou ruimen (getuigenis Edwin De Borggraeve)

 

  • Over de Kruishoutemse flamingant Daniël Heffinck die op 5 september 1916 als hoofdzanger de 'Vlaamse Leeuw'  zong in een Duits gevangenenkamp te Göttingen (getuigenis Roland Broekaert). Hierbij hoort ook het geluidsfragment van de 100 jaar oude opname op Schallplatte (verzameling Humboldt Univ. Berlijn)

Klik op play om het geluidsfragment te starten:

 

  • Over kluizenaar Rietje Cleve en sterrenkok Peter Goossens van het Hof van Cleve (getuigenis Chris Van der Meere)

Tijdens OMD 2017 deden ongeveer 1.900 bezoekers in 3 gidsbeurten het domein van het Gravenkasteel Cruyshautem aan. Uiteraard kon deze menigte de ijskelder niet in, vandaar dat we dit curiosum filmden. De kelder dateert van vóór 1833, want toen stond hij reeds aangeduid op een kadastraal plan. Men moest langs drie deuren vooraleer de eigenlijke kelderschacht te bereiken. Een zwevende vloer liet ’s zomers het gesmolten water doorvloeien. Tijdens de winter werd de kelder gevuld met stukken ijs die uit de kasteelvijver werden gezaagd.

De ronde kelder heeft een diameter van 2,50m en een diepte van 4m. De uitgegraven aarde werd rond en boven de kelder gedeponeerd. Momenteel zit hij verscholen onder struikgewas en natuurlijke boomaangroei, waarvan het gewicht barsten veroorzaakt in de gewelven. Boomstronken en wortels zoeken hun weg doorheen de scheuren (film door Jean-Pierre Deruyck). 

Tijdens de voorstelling van het jaarboek 2017 werden de volgende filmpjes (van Jean-Pierre De Ruyck) vertoond voor een enthousiast publiek:

  • Over een vroom broederschap en een dorstige rederijkerskamer; de Confrérie van het Heilig Kruis en De Mastbloem (getuigenis Chris Van der Meeren).
           

 

  • Over de Kruishoutemnaar Richard Taelman die tussen Canadezen verzeild geraakte in de hel van Passchendaele en er sneuvelde op 6 november 1917. Zijn stoffelijk overschot werd nooit teruggevonden (getuigenis Mario Verzele).

  • Over de Wannegemse ridder Jean-Baptiste XIII de Ghellinck d’Elseghem, die in het parlement streed voor de werkmens, toen sociale zekerheid nog een verre droom was (getuigenis Edwin De Borggraeve en Roland Broekaert).